Minder focus op evaluatie meer focus op motivatie in het hoger onderwijs

We steken in het hoger onderwijs veel tijd in evalueren: permanente evaluaties, (groeps)opdrachten, examens, herkansingen. Maar is dit wel nuttig? Doen studenten niet zo weinig mogelijk gewoon om erdoor te geraken? Zijn ze niet te weinig bezig met hun toekomst en hun leerproces omdat ze afgeleid worden door punten? En besteden de lesgevers niet te veel tijd aan het evalueren en aan het documenteren van punten? Gaat dit niet ten koste van de lessen zelf? Zitten de evaluaties met andere woorden niet in de weg van het leerproces en kennen we dan echt geen andere middelen meer om studenten te motiveren?

Studies wezen het uit. Leren gebeurt optimaal als de studenten intrinsiek gemotiveerd zijn. Extrinsieke motivatie staat intrinsieke motivatie in de weg (zie https://cutt.ly/Ck5lUX7). Ik experimenteer hier al jaren mee. Vrijwillige opdrachten, vrijwillige lessen die niet gaan over leerstof die geëvalueerd zal worden, uitdaging en motivatie zonder punten. Het werkt zo veel vlotter! Zie de voorbeelden onderaan.

Omwille van accreditaties, credits en diploma's kunnen we het beoordelend evalueren niet helemaal achterwege laten, maar we kunnen het wel bijsturen.

Concreet.

• Als ik mag dromen, droom ik van examencentra los van de onderwijsinstellingen. De evaluator en de leercoach zijn verschillende mensen, geen conflicterende rollen meer. De interactie tussen docent en student wordt helemaal anders. Niet iedere student die lessen volgt wil per se een examen en diploma. Ook niet ieder bedrijf ligt wakker van een diploma. | De focus van onderwijsinstellingen komt terug op het leren. De student kiest zelf om al dan niet ook voor een diploma te gaan. De examencentra specialiseren zich in het evalueren, afstemmen van evaluaties/diplomas op bedrijfs/onderzoeksmarkt, communicatie van verwachtingen naar lesgevers en studenten.
• Als dat niet kan, droom ik van een onderscheid tussen essentiële en aanvullende competenties, waarbij er zo weinig mogelijk essentiële zijn en waarbij enkel de essentiële competenties beoordelend geëvalueerd worden.

Een aantal voorbeelden:

• Studenten mogen voor hun masterproef kiezen: light of max. Light is waarbij we het ons beiden zo gemakkelijk mogelijk maken. We focussen op minimale leerdoelen en een minimaal resultaat dat voldoende skills bewijst. Max is the real deal. We gaan voor een wetenschappelijk artikel (het helpt dat in onze opleiding de masterproef gespreid is over twee academiejaren en dat we in ons vakgebied een korte doorlooptijd hebben voor conferentieartikels van 15 pagina's). De student is baas, ik ben de handlanger. Ik maak tijd vrij als ze mij nodig hebben, maar verwacht ook resultaten. Ik help hen alsof ze een collega zijn. Wanneer het artikel aanvaard geraakt tegen het moment van hun verdediging, krijgen ze van mij 20/20 voor hun masterproef. Ze weten dat dit amper haalbaar is, want een review-proces duurt lang. Resultaat? 95% kiest zelf voor max, 67% van hen scoort een artikel (helaas wel typisch een paar maanden na hun verdediging).
• We geven een les over PowerPoint in het vak ICT. In 2 uur tonen we zo veel mogelijk advanced stuff en tips rond grafisch ontwerp. De les is volledig vrijblijvend. PowerPoint wordt niet geëvalueerd. Resultaat? In deze les zijn ongeveer 10% meer studenten aanwezig dan in de andere lessen van het vak. Er is meer interactie en meer interesse.
• Aanwezigheid in mijn lessen is niet verplicht. Studenten mogen te laat komen of vroeger vertrekken, zo lang ze zich maar niet excuseren, want dat stoort (gewoon stilletjes binnen/buitensluipen). Alle lessen worden opgenomen. Ik leg wel uit wat de meerwaarde is van live aanwezig zijn: interactie, motivatie, differentiatie en het feit dat je lesopnames nu eenmaal niet zo fijn kan binge-watchen als series. Resultaat? Er zitten evenveel studenten in mijn lessen als bij de collega's. Studenten komen zelden te laat. Bijna enkel op het einde van de dag gaan studenten wel eens vroeger door (om een vroegere trein te halen), maar ik merk dat ze dan soms op de trein reeds terug inpikken (voor de lessen met livestream) of redelijk snel de video-opname bekijken en eventuele vragen stellen op het forum.